2 Yaş Psikolojisi

1 yaşın bitimiyle birlikte yürümeye, konuşma becerilerini adım adım ilerleten çocuk, tüm bu eylemlerinden güç almaya başlar. Kendini göstermeye, hareketleri ve tepkileriyle ‘ben de varım’ der. 2 yaş ergenliği bazı ebeveynler için oldukça zorlayıcı geçse de, karşılıklı anlayış ve sakinlikle kolaylıkla yönetilebilecek bir süreçtir. 

Bebekler 0-2 yaş arasında bağ kurar anneyle. Buna güvenme bağlanma denir. Bağlanma süreci bittiğinde, devamında ‘güvenli ayrılma’ dönemi başlar. Yani 2 yaşındaki bir çocuk; anneyle kurduğu bağımlı ilişkisinden özgürleşip bireyselleşmenin ilk adımlarını atar. Bunu yapabilmek için de kendi istediklerini yaptırmak için elinden geleni yapar.

Duygularının anlaşılmasını, söylediklerinin yapılmasını ister. Hatta talep ettikleri her şeyin anında olması için elinden geleni yapar. Bağırır, ağlar, çığlık atar, ellerindeki eşyaları fırlatır, kendi bedenine zarar verir. Anne-babası sakinleştirmeye çalışsa da çoğu zaman başarılı olamaz. Anlaşmaya yatkın değillerdir. 

Bu dönemde en çok kullanmadıkları kelimelerin başında ‘hayır!’ gelir. Bir şey için yönlendirilmekten hoşlanmazlar. Sadece kendi duygu ve düşüncelerine göre hareket etmek isterler. Tüm bu anlattıklarımız ‘çocuklarda 2 yaş ergenliği’ olarak özetlenir. Bazı kaynaklarda da ‘2 yaş sendromu’ olarak yer alır. 

2 yaşındaki bir çocuk 2-3 kelimelik cümleler kurabilir. ‘Benim’, ‘Hayır’, ‘Kötü’, ‘Pis’, ‘Güzel’, ‘Acıdı’, ‘Mutlu’ gibi kavramları algılayabilirler.   

2 yaş ergenliği neden olur? 

2 yaş ergenliği sağlıklı bir çocuk için olmazsa olmaz gelişim süreçlerinden biridir. Çocuk yaptığı tüm eylem ve diretmelerle yaşadığı dünyayı keşfetmeye, kendi duygularını hissetmeye çalışır. En büyük amaçları arasında bir şeyleri kendi başına yapmak vardır. Bu yüzden engellendiğinde aşırı tepki gösterir. Çocuğun benlik bilinci 2 yaş döneminde gelişir. 

Çocuğun verdiği tepkiler, ağlama krizleri fiziksel ve psikolojik bir rahatsızlık değildir. Güvenli bağlanmış bir çocuğun; kendi gücünü hissedip bireyselleşmeye çalışmasıdır sadece. Bireyselleşmede yol aldıkça çocuk; annesinden ayrılabilecek gücü içinde toplar. Eğer güvenli ayrılma sürecini başarıyla tamamlayamazsa bireyselleşemez. Hayatında bağımlılık temelli ilişkiler kurar. Bağımlılık yapan maddelere karşı eğilimi de daha fazla olur. 

Sosyalleşme 2 yaşla birlikte başlar. Eğer annesi yakınındaysa yabancı kişilere karşı biraz daha cesaretli olabilir. Güvenli ayrılma sürecini güçlene güçlene götürebilen bir çocuk; daha kolay sosyalleşir, tuvalet eğitimi sürecini kolay atlatır, kreşe başlaması gerekirse yaşıtlarına kıyasla daha kolay uyum sağlar. Duygularını ifade etme konusunda başarılı olur. 

2 yaş ergenliği belirtileri nedir? 

2 yaş ergenliği çocuğun yürümeye başlamasıyla birlikte başlar. Etrafında gördüğü eşyalara ulaşmak, onlara dokunmak, incelemek, ayrıntılarını fark etmek ister. Baktığı her şey çocukta heyecan oluşturur. ‘Yapma, gitme, dur, gel’ gibi komutlarla değil, kendi istediğince hareket etmek ister.

Özgürlük hisleri oldukça yüksektir. Kısıtlandığını hissettiğinde ağlamaya, bağırmaya, öfkelenmeye başlar. Bir şey hakkında yönlendirilmeye çalıştığını fark edince hemen uyumunu kaybeder. En çok ‘hayır!’ kelimesini kullanır bu dönemde. Hayır demesine rağmen ebeveyn onu dinlemiyorsa işler biraz daha karışır. Ben merkezci olduğu bir dönemde olduğu için sizin yönlendirmelerinize asla kulak asmaz. Yeni olan, farklı olan her şey onu heyecanlandırır.

Bu yüzden de kendine zarar verebilir. 2 yaş çocuğu sınırsız bir merak duygusuyla hareket ettiği için; bakım veren kişinin iyi bir gözlemci olması gerekir. 2 yaşla birlikte kısıtlı kelimelerle kendini anlatmaya çalışır. Anlaşılmadığında ise; üzülür, huysuzlanır.

Anne ‘Bunu mu demek istedin? Ne istiyorsun? Tamam, şimdi ne yapalım?’ gibi sorularla çocuğu anlamaya çalışsa da çoğu zaman başarısız olur. 2 yaş çocuğunun bedeni küçük, becerileri sınırlıdır. Bununla birlikte yetişkinler ne yapıyorsa onu yapmak ister. Ne güçleri ne de becerileri yeterli gelmeyince de yine hüsrana uğrarlar. Onları teselli etmek ise yine anneye/bakım veren kişiye düşer. 

2 yaş ergenliği yaşayan çocuğa nasıl davranılmalı? 

Çocuklar ilk 4 yılın sonunda ruhsal doğumunu gerçekleştirir. 4 yıllık zaman dilimindeki tüm davranışlarının, taleplerinin merkezinde hayatı tanımak, buraya adapte olmak, eşya ile olaylar arasında bağ kurmak vardır. Bu bilme halinin amacı kendini güvende hissetmektir.

Bu küçük bir insanın varoluş hikayesinden başka bir şey değildir. Ebeveynler çocuklarındaki değişimleri bu açıdan değerlendirmelidir. Bir anne-babanın çocuğu için yapabileceği en büyük şey; oğlu-kızının yanında olmak, ona bu dönemde sakinlikle eşlik etmektir.

-Çocuğun hayatın içinde yol almasına, merakını gidermesine izin verilmeli. 

-Çok sorunlu/tehlikeli durumlar dışında çocuğun taleplerini/isteklerini gerçekleştirmesine müsaade etmeli. 

-Ebeveyn çocuğa ‘Olmaz, bunu yapamazsın, hayır, gücün yeterli gelmez, daha çok küçüksün’ gibi yorumlarla çocuğun ilerleyişini, kendi gücünü keşfetmesini aksatmamalı.

-2 yaş çocuğu deneme-yanılma yaptığı anlarda anne-baba müdahaleci olmamalı.

-Öfke krizleri genelde çocuğun istediklerini yapamadığı anlarda oluşur. Böyle zamanlarda öncelikle kendi davranış ve yönlendirmelerinize bakın. İkna etmek yerine; onu anladığınızı hissettirin. Temas ve teselli ederek sakinleştirmeye çalışın. Çocuğun duygularını dillendirmek de onu sakinleştirecektir: “Güzel kızım kediyi sevmeye çalışmış. Peşinden koşmuş. Tam sevecekmiş ki, kedi kızımın tatlı elini tırmalamış. Elini çok acıtmış. Ah kedi, kızdık şimdi sana. Bir daha böyle yapma emi?” gibi… 

-Sıklıkla kendini gerçekleştirmesine izin verilen 2 yaş çocuğu, yaşıtlarına kıyasla istediği olmadığında daha uyumlu bir tablo sergileyebilir. Yani büyük krizler yaşanmaz. Biraz ağlayabilir, annesi tarafından teselli edilerek başka bir alana dikkatini yoğunlaştırabilir. Bu sebeple; herhangi bir problem olmadığı durumlarda, evde çocuğun kısıtlanmamış olması önemlidir. 

-Kontrolcü bir ebeveynseniz çocuğunu çok kısıtlıyorsunuzdur. Bu tarz çocukların öfke nöbetleri yoğun olur. Bastırmak durumunda kaldıkları duyguları ağlama, bağırma, öfke halleri ile dışa atmaya, sakinleşmeye çalışırlar. Böyle durumlarda anne-babanın yapması gereken tek şey; çocuğu susturmaya çalışmamaktır. Çocuğun içinde biriktirdiği ne varsa dışarı atmasını sağlamalıdır. Çocuğa sarılmak, ‘yanındayım’ mesajını vermek ise önemlidir. 

2 yaş ergenliği davranış bozukluğundan nasıl ayırt edilebilir? 

‘Çocukta davranış bozukluğu var’ demek için bazı kriterlere bakılmalıdır. Gelişimi uygunluk, yaşa uygunluk, yoğunluk, süreklilik ve cinsiyet rol beklentileridir. Mesela bir çocuk 2-4 yaş arasında etrafındaki cisimlere zarar veriyor, bazen etrafa fırlatıyor, kırılan bir şeyin çıkardığı sesten hoşlanıyorsa bu keşfetme sürecinin bir parçasıdır.

Fakat 5-6 yaşında keşfetme, sınırsız merak dönemi geçti, sınırlarını öğrendi. Buna rağmen, sıklıkla, sebepsiz şekilde eşyaya, insana, kendi bedenine, etrafına zarar veriyor, bundan keyif alıyorsa burada davranış bozukluğu akla gelebilir. Fakat kesin bir teşhis sadece bu duruma bakılarak konulamaz. Çocuğu bu davranışlara iten kök sebepler iyi araştırılmalıdır. Kök sebep ortadan kaldırılırsa çocuk da sakinleşir. 

2 yaş ergenliğinde yapılması gerekenler: 

-Çocuğu her durum ve şart altında desteklediğini, ona güç verdiğinizi hissettirin. 

-Çocuğun sizden duygusal destek almasına zemin hazırlayın. Bunun için kaliteli zaman geçirmek, çocuğun merak duygusunu desteklemek, ona yardımcı olmak iyi olacaktır.

-Çocuğun tercihlerine tepki vermeyin, ona uyum sağlayın. Kendi istediğinizi yaptırmaya çalışmayın. 

-Kendi gücünü hissetmek isteyen 2 yaş çocuğuna; o istemeden yardımcı olmayın. Onun talep etmesini bekleyin. Ki, kendini yetersiz, güçsüz hissetmesin.

-Fiziksel ve duygusal olarak çocuğa zarar verebilecek durumlar dışında; merak ettiği şeylere dokunmasına, oynamasına, zaman geçirmesine izin verin. 

-Hayatı öğrenmek isteyen bir çocuğun en iyi eğitim alanı gündelik hayattır. Çocuğun dışarıda zaman geçirmesini olanak sağlayın. Yaşıtlarıyla oynamasına ortam oluşturun. Arkadaşlarıyla kurduğu iletişime karışmayın. Siz nereye giriyorsanız; imkanlar dahilinde size eşlik etmesine izin verin.

-Her bir krizin sevgiyle, sakinlikle çözüleceğinin eminliğinde olun. Üzülmeden, moral bozmadan, her ne yaşıyorsanız yaşayın bunun bir büyüme sancısı olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Kendinizi sakinleştirmek için ‘Geçecek’ kelimesini sıklıkla tekrarlayıp derin nefes almayı deneyebilirsiniz. 

-2 yaş dönemindeki çocuğun aşırılıkları sizi korkutmasın. Hiçbir davranışın, negatif durumun kalıcı olmadığını hatırlayın. Eğer kalıcıymış gibi hisseder ve buna göre davranırsanız çocuğa karşı sertleşirsiniz. Siz katılaştıkça çocuk daha çok direnç gösterir ve aranızda kötü bir kısır döngü başlar. 

-Bu yaş dönemindeki çocuklar ‘hayır’ kelimesinden hiç hoşlanmaz. Direkt engellendiğini, istediği şeyin ona verilmeyeceğini hisseder. Bu da tepkili davranışlara sebep olur. Siz de hayır demek yerine; alternatifler sunup birini seçmesini isteyebilirsiniz. 

-Çocuğun her dediğini yapmamanız gerekir. Çünkü sınırların da yavaş yavaş öğrenildiği bir yaştır bu. Sınırlar olduğunda çocuk kendini güvende hisseder. Her konu ve her alanda değil; gerekli yer ve durumlarda sınır koymayı bilmelisiniz. Sınırlar konulurken her iki ebeveyn de tutarlı olmalıdır. Aksi halde çocuğun kafası karışır ve neyin iyi neyin kötü olduğu ayrımına varamaz. Bu karışıklık hali çocuğu tedirgin eder ve sinirlenmesine sebep olur.