4 yaş çocuk psikolojisi nedir? Nasıldır?
4 yaş çocuklar için dönüm noktalarından biridir. Artık ruhsal doğumunu gerçekleştirmiş ve birey olarak varlığını ispat etmiştir. 4 yaş öncesi dönem bir varoluş mücadelesi gibi ilerlemiş olsa da; artık sakinleşme, uyum potansiyelini artırma, ‘büyümüşte küçülmüş’ hallerini sergileme dönemidir.
Çocuk ilk 3 yılda edindiği tecrübelerden yola çıkarak; hayat hakkında fikir yürütebilir, nerede nasıl davranması gerektiğini kısmen kestirebilir, isteklerini net şekilde ifade edebilir, kendiyle ilgili hayati olmayan herhangi bir konu hakkında karar verebilir. Bu seviyedeki bir çocuğu bebek yerine koymak, onun adına konuşmak, fikrini sormadan bir alana onu kanalize etmek doğru değildir.
4 yaş döneminin en önemli özellikleri arasında çocuğun sorduğu soruların oldukça felsefik hale gelmesidir. ‘Nasıl? Neden? O kim? Niçin böyle yapmak gerekiyor? Şimdi ne olacak?’ Gibi sorular yerini daha derinlikli konulara bırakır. Hayatı tanıma dönemi ‘kısmen’ sonlanır ve olanı/duyduklarını/gördüklerini sorgulama sürecine girer. ‘İnsanlar neden bir gün ölmek zorunda?
Kötü insanlar niçin var? Ölmek istemediğimizde ne oluyor, ölmüyor muyuz? Çocuk nasıl yapılıyor? Karnına bebeği doktor mu koyuyor? Ölen kişiler uçup gökyüzüne mi gidiyor? Anneannem ne zaman ölecek sence? Çocuklar da ölüyor mu? Allah kime benziyor? Gözlerimizi açınca neden rüyamız bitiyor? Ben sonsuza kadar yaşayabilir miyim?’ gibi yetişkinleri dahi şaşırtacak sorular sorabilirler.
4 yaş döneminde ebeveynler her soruya cevap vermek durumunda değildir. Bildiğiniz soruları yanıtlayıp bilmedikleriniz için de ‘Bilmiyorum’ diyebilmeniz gerekir. Hatta ‘Gel birlikte araştıralım, ne dersin?’ gibi teklifler 4 yaş çocuğunu oldukça heyecanlandırır. Araştırma süreci ebeveynle çocuk arasındaki bağı güçlendirir.
4 yaş dönemi çocukların hayal güçlerinin sınırsız olduğu bir zaman dilimidir. Merak duygusuyla bu özellik birleşince zaman zaman eğlenceli, maceralı günler sizi bekleyebilir. Özellikle hayali arkadaş bu dönemde çok görülen durumların başında gelir. Ailelerin önemli bir kısmı hayali arkadaş durumundan korkar, kaygılanır.
Oysa ki bu durum çocuğun sosyal ve duygusal gelişimini destekler. Özellikle tek çocuk olarak yaşamına devam eden çocuklarda hayali arkadaş daha sık görülür. Kendi yalnızlığını, arkadaş istediğini çocuk bu şekilde karşılama yoluna gider. Onunla bağ kurar. Bu da duygusal açıdan çocuğu besler. Hayali arkadaş o ne isterse onu yapar.
Sorunsuz bir arkadaşlık serüveni olur. Hayali arkadaşı siz de evinizde kabul edin. Onunla iletişim kurun. Yemek yerken ona da bir tabak koyabilir, üstüne oturmamaya dikkat edebilir, iyi geceler öpücünden onu da mahrum bırakmayabilirsiniz. Eğer hayali arkadaş serüvenine zihinle (mantık) bakmaz, akışa kendinizi teslim edebilirsiniz siz de çok eğlenirsiniz.
Evde komik ve neşeli anlar yaşarsanız ailecek. Hayali arkadaşa ihtiyaç bittiğinde çocuk unutur. Sizin ekstra bir şey yapmanıza gerek yoktur. Hayali arkadaşı çocuğun hayatından uğurlayabilmesi için bağ kurduğu başka gerçek arkadaşlarının olması gerekir. Eğer çocuk yalnız kalmaya devam ediyorsa, hayali arkadaşını bırakmak istemez.
Hayal gücünün yüksekliğiyle birlikte korkular da bu yaş döneminde gündemde olur. Çocuklar gölgelerden, seslerden, hayali kahramanlardan korkabilir. Özellikle izlediği film ve çizgi filmlerin etkisinde yoğun şekilde kaldığı bir döneme denk gelir 4 yaş. Bu sebeple çocuğun izlediği her şeye bakmak, iyi analiz etmek önemlidir. Çünkü zihin gerçekle, gerçek dışılığı birbirinden ayırt edemez.
Eğer çocuk korkabileceği bir kahramanı filmde izliyorsa; zihin bunu gerçek olarak algılar. O an negatif, enerji düşürücü duygularla ilgili hormonlar salgılanır. Siz ‘Hayır bunlar gerçek değil, hayali kahramanlar’ deseniz de çocuğun bunu anlayabilmesi mümkün olmaz. Bu sebeple çocuk korktuğunda yorum yapmadan, itiraz etmeden; ona sarılmak, sakinleştirmek, nefes ritmi normale dönene kadar tensel temasla güç vermek iyileştiricidir.
Yalnız çocuğu korkutan o durum, kahraman, yayın her ne ise; bunu hayatından çıkarmanız önemlidir. Aksi halde; korku katlanarak büyür. Çocuğun dayanamayacağı, yönetemeyeceği seviyeye çıkabilir. Çocuk bu hale geldiğinde ancak ciddi bir uzman desteğiyle normalleşebilmesi mümkündür.
İnsanoğlunun varlığı/özü özgür olarak yaratılmıştır. Kişi tüm hayatında aslında bu özgürlüğü elde etmenin mücadelesini verir. İşte 4 yaş; çocuğun özgürlüğü sonuna kadar tatmak ve yaşamak istediği bir dönemdir. Neyi istediğini iyi bilen çocuk, bunu elde etmek, buna ulaşmak için elinden geleni yapar.
Yalnız artık isteklerini elde etme şeklini değiştirir. Ağlamak, bağırmak, olay çıkarmak yerine; aşırı ısrar dönemine girer. İkna edilmeye çalışmaktan hiç hoşlanmaz. Kafasına estiğini yapmak ister. Mesela yazın kışlık, kışın da yazlık kıyafet giymeye çalışır. Ya da sebepsiz yere her zaman giydiği kıyafeti ‘Ben bunu beğenmiyorum. Giymeyeceğim’ der.
Kimse de ona bu kıyafeti giydiremez! Kıyafet krizleri bu yaşta evde kıyafet savaşlarına dönme eğilimindedir. Ebeveynler burada hiçbir ikna taktiğini denememelidir. İknaya zorlanan çocuk ısrarını/inadını artırır, okula gitmeyi, dışarı çıkmayı reddeder.
Her koşulda anne-babanın sinirleri yıpranır, bu kaosun kazananı da genellikle çocuklar olur. 3 kıyafet arasından birini seçmesini istemek, elbise dolabında sadece mevsime uygun kıyafetleri bulundurmak ve çocuğun yapacağı kötü kreasyonlara da göz yummak kıyafet krizlerine çözüm olabilir.
Özgürlük kadar, çocuğun sınırları öğrenmeye/kavramaya çalıştığı bir dönemdir. Bunu sizin sınırlarınızı zorlayarak edinmeye çalışır. Çocuk aslında sizi bilerek yıpratmak ya da sinirlerinizi zorlamak istemez. Sadece ‘Neyi ne kadar yaparsam nasıl bir geri dönüş alırım?’ sorusuna cevap arar.
Çeşitli davranışları karşısında etraftaki insanların verdiği tepkilere göre de ‘iyi, kötü’, ‘Şuraya kadar yapabilirim, burada durmam gerekir’ gibi kodlamalar yapar. Yaşamında da bu kodlar üzerinden ilişkilerini dizayn eder, karşı tarafın sınırlarını görür. Çocuğun sınır zorlayan tarafının hayatı öğrenme sürecinin bir parçası olduğunu bilirseniz daha sakin kalabilirsiniz. Bu da sizi iyi bir rehber ebeveyn statüsüne getirir.
4 yaş çocukları cinsiyet özelliklerini bu yaşta merak etmeye, sorgulamaya başlar. Kadın ve erkek arasındaki fiziksel ve duygusal farklılıklar oldukça dikkatlerini çeker. Bu yönde de sürekli sorular sorabilirler. Eğer bu konuda çocuğun merakını gidermez, sorularına cevap vermezseniz; çocuk televizyonda ya da sosyal medya üzerinden merakını giderme yoluna gidebilir.
Böylece çocuk yaşından çok daha önce bazı ayrıntılara vakıf olabilir. Sağlıklı fiziksel ve duygusal gelişim için her bilgi vaktinde çocuğa verilmelidir. Çocuğunuza kadın ve erkekle ilgili sorduğu sorulara kısa, net cevaplayın. Hiçbir konuda detaya girmeyin.
Konuştuğunuz konunun derinleşmesine izin vermeyin. Size bu süreçte yardım edecek çocuklara özel tasarlanmış kitaplar var. Burada kız/erkek çocuk arasındaki farklılıklar kısa ve çocuğun anlayacağı şekilde açıklanıyor. Eğer ne diyeceğinizi bilmiyor, çocuğun sorularına cevap vermekte zorlanıyorsanız bu tarz kaynaklardan yardım alabilirsiniz.
4 yaşla birlikte çocuğun hatta ailenin gündemine ‘mahremiyet eğitimi’ konusu girmelidir. Çocuğa özel bölgesini, vücudunu nasıl koruyacağı öğretilmelidir. Ortalık yerde üstünü değiştirmemesi, başkaları üzerini giyerken onlara bakmaması gerektiği yine bu dönemde öğretilmelidir. 4 yaşla birlikte mahremiyet konusu çocuğun hayatına girmiş olsa da; bu konunun temelleri aslında ebeveynler tarafından çok daha önce evde atılmalıdır.
Mesela; çocuğun odasına kapı çalarak girmek, bezini/kıyafetlerini kimsenin olmadığı bir yerde değiştirmek, onu izin alarak öpmek, üstünü değiştirirken yumuşakça pantolonunu/üstünü çıkarmak, banyoya giriş ve çıkış esnasında çıplak evde gezmemek, elbise içine küçük şort giydirmek, giysi satın alırken deneme kabinlerini kullanmak gibi…
Ev içinde bazı görev ve sorumluluklar artık 4 yaş çocuğuna verilmelidir. Anne-baba sorumluluk verdikten sonra bunun takibini de yapmalıdır. Burada takipten kast edilen sertlikle görev verip yapmadığında kızmak şeklinde değil. Sadece çocuğun görevini yapıp yapmadığına bakmak, süreç değil sonucun takibini yapmak şeklinde.
Eğer ebeveyn yumuşaklıkla görev takibi yapmaz ise; çocukta görev ve sorumluluk bilinci oluşmaz. 4 yaş çocuğuna verilecek sorumluluklar onun yapabileceği şekilde olmalıdır.
Mesela akşam yemeği için masaya bardak, tabak, kaşık ve çatalları koymak, odasındaki oyuncakları toplayıp yerlerine yerleştirmek, kirli giysilerini sepete atmak, kendine ait kitapların olduğu rafı düzenlemek, yemeğini yemek, tuvalet ihtiyacını karşıladıktan sonra temizliğini gerçekleştirmek, meyve salatası/puding/yumurta/sandviç gibi basit yiyecekleri hazırlamak, kapı önündeki ayakkabıları yerlerine kaldırmak, evdeki çiçeklere su vermek, odasındaki mobilyaların tozunu almak, suya dayanıklı oyuncakları yıkayarak temizlemek vb…
Yalnız çocuk tüm bunları yaparken fiziksel ve duygusal olarak zorlanmamalıdır. Ki, görev ve sorumluluklara karşı negatif bir kanaat oluşturmasın. Çocuklar anne-babalarının verdiği görevleri yerine getirdikçe kendi gücünü fark eder, iradesini geliştirir.
4 yaş kız çocuğu psikolojisi
Kız çocukları 4 yaş özelliklerin tamamını üzerinde taşır. Erkek çocuklarına kıyasla kız çocukları 4 yaşında oldukça sosyal, dış dünyayla iletişim halindedir. Annesiyle gezmeyi, alışveriş yapmayı, yeni ortamlarda bulunmayı severler. Genellikle kıyafetleri, konuşma tarzları, hareketleriyle girdikleri ortamda dikkat çekerler. Çevredekilerin bakışları karşısında çoğunlukla utanıyormuş gibi gözükseler de; beğenilmek, fark edilmek bu yaşlardaki kız çocuklarının hoşuna gider.
Aynı zamanda baba aşkının da başladığı bir dönemdir. Bu yüzden kızlar babasıyla vakit geçirmeyi, ele ele tutuşarak gezmeyi, birlikte uyumayı, tensel temas etmeyi severler. Çocuğun bu yakınlaşma isteğinin ardında ‘erkekleri tanıma’ güdüsü vardır. Babalara da kız çocuklarıyla birlikte vakit geçirmek iyi gelir. Enerji depolar, hayatla bağ kurar ve ister istemez hareketlenirler.
4 yaşındaki kız çocuklarının en sık oynadığı oyun evcilik, doktorculuktur. Evcilik hayattaki rolleri tanıma, onları dizayn etme açısından kız çocuğunu besler. Durağan bir oyun tarzı olduğu için de uzun süre oynanabilir. Kız çocukları kendi yaşındaki erkek çocuklarla birlikte oyun oynuyorsa; anne babalar tarafından uzaktan takip edilmelidir. Kapalı bir mekanda, kapı kapılı şekilde çocukları yalnız bırakmak doğru değildir.
4 yaş erkek çocuğu psikolojisi nasıldır?
Erkek çocuklar 4 yaşın özelliklerinin tamamını üzerinde taşır. Erkek çocuklar bu dönemde önceki yıllara kıyasla kendilerini daha rahat ifade etmeye, sosyalleşmeye başlar. Bu da onların biraz daha sakinleşmesine, uyum potansiyellerinin artmasına sebep olur. Erkek çocuklar bu dönemde kız erkek arasındaki farklılıkları daha çok merak eder.
Ebeveynlerin çocuğun bu merakını önemsemesi, sorularına kısa ve net cevaplar vermesi önemlidir. Aksi halde çocuk merakını başka kanallar (televizyondaki zararlı yayınlar, youtube videoları vb) aracılığıyla kontrolsüz ve zamansız giderebilir. Edineceği bilgiler onun duygu dünyasına ağır geleceği için psikolojik sorunlara sebep olabilir. Erkek çocukların çoğu çeşitli kahramanları, canavarları, hayaletleri daha çok merak ederler.
Hayal güçlerinin de katkısıyla izlediklerini gerçek sanar, güvensizlik, kaygı ve korku hissederler. Bu durumu ifade edebilen olduğu kadar ifade edemeyen, kendi içinde yaşayan çocuklar da vardır. Onlar korkunç rüyalar daha sık görür, anne-babasının yanında yatmak isterler. Erkek çocukların enerjisinin oldukça yükseldiği bir dönemdir 4 yaş.
Yaşıtlarıyla açık alanlarda hareketli oyunlar oynamak onlara iyi gelir. Ne kadar hareket ederlerse, enerjilerini o kadar atabilir, sakinleşirler. Evde kapalı kaldıklarında fazla enerjilerini kontrol edemedikleri için; kardeşlerini rahatsız eder, eşyaya zarar verir, uyumsuz davranışlar içine girer ve annelerini daha çok yorarlar. Erkek çocukların artık anneleriyle yakınlaşmaya başladıkları bir dönemdir. Kızları anne üzerinden tanımaya çalışır.
Keşfetme döneminde annesinin dizlerine/göğsüne yatmaktan, tenine dokunmaktan, annesinin kıyafetlerini koklamaktan keyif alırlar. 4 yaş erkek çocukları oyun arkadaşı olarak hemcinslerini tercih ederler. Kız çocuklarına göre daha hareketli, vurdulu kırdılı, sesli oyunlar oynarlar. Tuvalet eğitimini de tamamladıkları için temizliklerini yaparken; cinsel organlarına dokunarak haz alabilecekleri yine bu yaş döneminde keşfederler.
Boşanmada 4 yaşındaki çocuğun psikolojisi nasıl etkilenir?
4 yaş dönemindeki çocukların hayatın işleyişine dair fikirleri olur. Fakat bu bilgileri sınırlıdır. Genelleme yapılabilecek alanlarla ilgili daha çok şey bilirler. Yani; ‘Evde anne, baba, çocuk birlikte yaşar.’ Diye düşünürler. Çünkü etrafındaki bir çok çocuk böyle yaşıyordur.
Alternatif kombinasyonları bu yaşta fark edemezler. Boşanma sürecine girmiş ve ayrı yaşayan anne ve babasının neden böyle davrandığını anlayamazlar. Sürekli soru sorarak evde olanları anlamaya çalışırlar. Bu tarz durumlarda çocuğun algılayacağı şekilde yaşananlar kısa ve öz anlatılmalıdır. Çocuktan yaşananları gizlemek; (çok travmatik olaylar hariç) onun güvenini kaybetmeye sebep olabilir.
Yalnız bu süreçte ebeveynler birbirini kötülememeli, birbiri hakkında itham edici konuşmamalıdır. Çocuk tarafından haklı bulunmaya çaba göstermemelidir. Evlilik kadar boşanıyor olmanın da doğal bir süreç olduğu anlatılmalıdır. Boşanma gerçekleşse bile çocuğun hala bir anne ve babası olduğunu bilmesi rahatlatıcıdır. Çocuğa ‘Annenden ya da babandan ayrı kalmayacaksın.
Bazı günler babanla bazı günler de annenle birlikte olacaksın. İki evde de sana ait bir oda ve eşyalar olacak. İkimizle ayrı ayrı vakit geçireceksin. Beni özlediğinde arayıp seni almamı isteyebilirsin. Hemen gelebilirim. Belki annenle/babanla artık evli değiliz ama hala arkadaşız. Konuşabilir, görüşebilir ve seninle ilgili konularda bir araya gelip kararlar alabiliriz.” gibi cümlelerle açıklama yapmak iyi olacaktır.
Çocuklar sorularına mantıklı cevaplar buluyor, yaptığınız açıklamalarla rahatlıyorsa boşanma sürecini aşırı büyütmez. Hem annesinden hem de babasından istifade edip duygusal ihtiyaç ve gelişimini karşılamaya çalışır. Eğer iki ebeveyn arasında çekişmeli bir durum, ciddi iletişim problemi varsa o zaman boşanma sürecinden 4 yaş çocuğu olumsuz etkilenir. Uzman desteğiyle bu dönemi geçirmek çocuk için daha rahatlatıcı olur.
4 yaş çocuk psikolojisi hakkında bilinmesi gerekenler:
WhatsApp
